DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ – ĐỊA LÍ LỚP 5
THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC, PHẨM CHẤT HỌC SINH
Trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, mục tiêu giáo dục không chỉ dừng lại ở việc truyền thụ kiến thức mà còn hướng tới phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất học sinh. Môn Lịch sử – Địa lí lớp 5, đặc biệt sách giáo khoa đã thể hiện rất rõ tinh thần đổi mới này.Trước hết, sách được thiết kế theo định hướng lấy học sinh làm trung tâm. Các bài học không trình bày kiến thức một chiều mà được xây dựng qua hệ thống câu hỏi, nhiệm vụ học tập, hoạt động trải nghiệm. Nhờ đó, học sinh được tự tìm hiểu, khám phá, trao đổi và trình bày suy nghĩ, từ đó hình thành năng lực tự học, giao tiếp và hợp tác.
Việc dạy học Lịch sử-Địa lí lớp 5, giáo viên không chỉ giúp học sinh “biết” các sự kiện, nhân vật lịch sử mà còn hướng các em hiểu ý nghĩa của lịch sử đối với hiện tại. Thông qua việc phân tích tranh ảnh, tư liệu, kể chuyện lịch sử, đóng vai nhân vật, học sinh được rèn luyện năng lực tìm hiểu lịch sử, năng lực tư duy, biết trân trọng truyền thống yêu nước, hình thành phẩm chất yêu nước, nhân ái và trách nhiệm. Đối với phân môn Địa lí, sách giáo khoa chú trọng gắn kiến thức với thực tiễn đời sống. Học sinh được quan sát bản đồ, lược đồ, hình ảnh, so sánh đặc điểm tự nhiên, dân cư, kinh tế các vùng miền. Qua đó, các em phát triển năng lực nhận thức không gian địa lí, biết vận dụng kiến thức để giải thích những hiện tượng quen thuộc, đồng thời hình thành ý thức bảo vệ môi trường, yêu thiên nhiên và quê hương đất nước.
Đặc biệt, việc tổ chức dạy học theo hướng phát triển năng lực, phẩm chất đòi hỏi giáo viên phải linh hoạt trong phương pháp, lựa chọn những phương pháp nhằm phát huy khả năng sáng tạo của HS. Những phương pháp mà tôi thường sử dụng trong dạy học môn Lịch sử và Địa lí: phương pháp thảo luận nhóm, trò chơi học tập, đóng vai, dự án nhỏ… Giáo viên cần linh hoạt vận dụng các hình thức tổ chức dạy học phong phú, tạo cho HS thấy thoải mái, tự nhiên trong việc chủ động tiếp thu kiến thức. Ví dụ: hỏi đáp theo cặp, em làm phóng viên nhí, tham quan, trải nghiệm, liên hệ thực tế địa phương,…kết hợp các kĩ thuật dạy học tích cực: Kĩ thuật mảnh ghép, kĩ thuật khăn trải bàn, nghĩ tích cực…. Khi đó, học sinh không còn học thụ động mà trở thành chủ thể tích cực, mạnh dạn bày tỏ ý kiến, tự tin và sáng tạo.
Sau đây tôi xin đưa ra một Kế hoạch bài dạy mà tôi đã thực hiện dạy môn Lịch sử-Địa lí lớp 5 theo hướng phát triển năng lực phẩm chất học sinh.
LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ
Tiết 31: TRIỀU NGUYỄN (tiết 1)
I. Yêu cầu cần đạt.
- Tìm hiểu,sưu tầm và giới thiệu được một số tư liệu lịch sử ( câu chuyện, văn bản, tranh ảnh...)liên quan đến Triều Nguyễn.Trình bày được những nét chính về lịch sử Việt Nam thời nhà Nguyễn thông qua các câu chuyện về một số nhân vật lịch sử : vua Gia Long, vua Minh Mạng, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Trường Tộ.
- Chủ động tích cực sưu tầm, tìm hiểu một số tư liệu lịch sử ( câu chuyện, văn bản, tranh ảnh...) liên quan đến Triều Nguyễn.Trình bày được những nét chính về lịch sử Việt Nam thời nhà Nguyễn. Giới thiệu được tư liệu lịch sử. Kể được nét chính về lịch sử Việt Nam thời nhà Nguyễn thông qua các câu chuyện về một số nhân vật lịch sử : vua Gia Long, vua Minh Mạng, Nguyễn Công Trứ, Nguyễn Trường Tộ. Chủ động trao đổi với bạn và mọi người về một số tư liệu lịch sử ( câu chuyện, văn bản, tranh ảnh...)liên quan đến Triều Nguyễn.
- Ham học hỏi tim tòi để mở rộng sự hiểu biết về tư liệu lịch sử, nhân vật trong lịch sử. Biết ghi nhớ công ơn dựng nước của tổ tiên. Tôn trọng và giữ gìn, phát huy truyền thống yêu nước, giữ nước. Có ý thức trách nhiệm với lớp, tôn trọng tập thể.
-ĐGHC:+ xã Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh; Hưng Yên.
* HSKT Tham gia hoạt động nhóm
II.Đồ dùng :
-GV: Ti vi, MT, bài giảng điện tử có AI,Tư liệu hình ảnh vê một số nhân vật lịch sử
Bảng nhóm, phiếu học tập. video bài hát.
PHIẾU HỌC TẬP
MÔN: LỊCH SỬ VÀ ĐỊA LÍ
| Nhân vật | Tiểu sử | Những đóng góp |
| | | |
-HS : SGK,Các thông tin về nhân vật lịch sử
III. Các hoạt động dạy – học chủ yếu .
| 1. Khởi động: - GV cho HS nghe đoạn bài hát: Hào khí Việt Nam. -GV nêu y/c: Các con lắng nghe xem bài hát nói đến các triều đại nào trong lịch sử Việt Nam. - GV mời một số học sinh trả lời câu hỏi: Bài hát nói đến các triều đại nào trong lịch sử Việt Nam ? -Các con đã được tìm hiểu những triều đại nào ? -Trong tiết học hôm nay các con sẽ được tìm hiểu 1 triều đại mới trong lịch sử phong kiến Việt Nam: Triều Nguyễn. Bài này các con được học trong 3 tiết, hôm nay các con học bài 12: Triều Nguyễn (tiết 1) 2. Hình thành kiến thức: * Trong tiết học này các con muốn được tìm hiểu về điều gì hãy nói cho cô và các bạn được biết? 2.1.Sự thành lập của Triều Nguyễn - GV yêu cầu HS đọc thông tin mục 1-SGK (54) kết hợp với hiểu biết của mình để chia sẻ với các bạn trong nhóm đôi về những điều em biết Sự thành lập Triều Nguyễn. -Thời gian cho hoạt động 2 phút. * GV mời 1 bạn làm Phóng viên nhí lên phỏng vấn các bạn nội dung: Sự thành lập của Triều Nguyễn * Theo các con ai là người sáng lập ra Triều Nguyễn? -Các vua Triều Nguyễn đã làm gì để xây dựng và bảo vệ vương triều? * Qua phần tìm hiểu vừa rồi các con đã nắm được điều gì? *GV tổng hợp kiến thức: sự thành lập của Triều Nguyễn. +Năm 1802, sau khi đánh bại Triều Tây Sơn, Nguyễn Ánh lập ra Triều Nguyễn, định đô ở Phú Xuân (Huế), hiệu là Gia Long. +Năm 1804 đổi tên nước là Việt Nam.
+ Một số việc làm của Triều Nguyễn để xây dựng đất nước:
+ Vua Gia Long ban hành bộ “Hoàng Việt luật lệ” nhằm củng cố trật tự xã hội +Xây dựng lực lượng quân đội, quan tâm đến nông nghiệp. +Tiếp tục thực thi bảo vệ chủ quyền biển đảo trong đó chủ quyền quần đảo Trường Sa và Hoàng Sa được coi trọng. -GV giới thiệu qua về “Hoàng Việt luật lệ” *Liên hệ -Ngoài thông tin trong SGK, em còn biết được điều gì về triều Nguyễn chia sẻ cho các bạn được biết? -Nhờ đâu mà em có được những thông tin hữu ích như vậy? *GV giáo dục Công dân số * GV chuyển ý sang phần 2 2.2. Đất nước dưới Triều Nguyễn a/ Củng cố và phát triển vương triều GV cho HS đọc thông tin mục 2 SGK (55)và quan sát hình 3, thảo luận nhóm 6 những điều em biết về vua Minh Mạng. -Thời gian cho hoạt động 3-4 phút * Trưởng ban học tập lên điều hành các nhóm báo cáo -Mời 2đại diện các nhóm trình bày, các nhóm nhận xét lẫn nhau. -GV khuyến khích HS nêu them câu hỏi cho các nhóm * GV đưa thông tin về vua Minh Mạng + Vua Mnh Mạng là đời vua thứ hai của Triều Nguyễn, trị vì hơn 20 năm + Vua Minh Mạng tiến hành cải cách hành chính, chia cả nước thành 30 tỉnh và1phủ +Đẩy mạnh khai hoang, cải cách thi cử… +Quan tâm đến việc xác lập chủ quyền lãnh thổ + Khuyến khích học hỏi, tiếp thu khoa học kĩ thuật phương Tây: đóng thuyền… *GV mở rộng thông tin bằng cách cho HS xem Video về tiểu sử 13 vị vua Triều Nguyễn -Theo em ông vua bào trị vì lâu nhất? Ông vua nào làm vua ít thời gian nhất? -Ai là vị vua cuối cùng của triều Nguyễn? * GV chuyển ý | - Cả lớp theo dõi, lắng nghe. -1-2 HS trả lời - HS lắng nghe. -HS nối tiếp nêu tên bài học. -2-3 HS nói - HS bằng thông tin SGK; tự tìm kiếm thông tin chia sẻ nhpms đôi. -Phóng viên nhí đi phỏng vấn các nhóm -Xin bạn cho biết Triều Nguyễn được thành lập năm nào? -Sau khi đánh bại triều Tây Sơn , ai đã lên làm vua? Ông lấy niên hiệu là gì? -Khi lên ngôi vua , ông đổi tên nước là gì? Vào năm nào? -Kinh đô được xây dựng ở đâu? 2-3 HS nối tiếp trả lời. -HS lắng nghe -HS quan sát hình ảnh vua Gia Long 2-3 HS nối tiếp chia sẻ. -Triều Nguyễn có 13 đời vua nối tiếp nhau trị vì, vua Gia Long là vị vua đầu tiên -Vua Minh Mạng được coi là vị vua tinh thông nho học, có nhiều đổi mới -HS thảo luận nhóm 6, hoàn thành thông tin trong phiếu học tập -HS có thể trình bày theo cách riêng. -HS nhận nhiệm vụ: +HS đọc thông tin SGK và thông tin tự tìm kiếm báo cáo kết quả:
-2 nhóm lên trình bày kết quả -Nhóm khác nx, bổ sung, nêu thêm câu hỏi: -Bạn có nhận xét gì về vua Minh Mạng? -Theo bạn ngoài vua Minh Mạng, triều Nguyễn còn có những vị vua nào khác cũng có công trong việc củng cố và xây dựng Vương Triều?.... -HS xem video 2-3 HS nối tiếp trả lời. -HS nghe , tiếp nhận thông tin |
| b/ Công cuộc khẩn hoang dưới Triều Nguyễn GV giao nhiệm vụ: -HS đọc thông tin SGK, hỏi đáp nhóm đôi câu hỏi gợi ý về việc khẩn hoang dưới Triều Nguyễn -Thời gian cho HĐ 2-3 phút -Em hiểu khẩn hoang là làm gì? -ĐGHC:GV thay đổi một số thông tin để phù hợp với địa giới HC mới: xã Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. +xã Tiền Hải tỉnh Hưng Yên; * Câu hỏi gợi ý: -Công cuộc cuộc khai hoang dưới thời Nguyễn được tổ chức vào thời gian nào? -Những nơi nào được khai hoang? -Mục đích của khai hoang là gì? -Em biết gì về Nguyễn Công Trứ ? -4-5 nhóm hỏi đáp trước lớp * GV mở rộng: Nguyễn Công Trứ có đóng góp gì cho công cuộc khẩn hoang? -Ngoài ông ra còn ai cũng có công lao trong công cuộc khẩn hoang? - Theo em,công cuộc khẩn hoang mang lại những lợi ích gì? *GV:Tóm tắt những thành công trong công cuộc khai hoang của triều Nguyễn + Đầu thế kỉ XIX, nhiều nông dân không có ruộng đất cày cấy, bỏ làng đi phiêu tán và nổi dậy chống triều đình. + Trong tình hình đó, Nguyễn Công Trứ đã tâu lên vua để cho khai hoang yên nghiệp dân nghèo, nhà vua đồng ý và cử ông làm Doanh điền sứ chuyên coi việc khai phá đất hoang. + Ông đã chiêu tập người dân khai hoang lấn biển ở vùng duyên hải Bắc Bộ, mở rộng diện tích đất, thúc đẩy nông nghiệp phát triển. +Kết quả của công cuộc khai hoang dưới Triều Nguyễn: góp phần mở rộng diện tích canh tác, ổn định xã hội và thúc đẩy nông nghiệp phát triển | * HS đọc đọc thông tin, hỏi đáp theo nhóm đôi * HSKT Tham gia hoạt động nhóm -1-2 HS giải thích -HS hỏi đáp trước lớp -Nhóm khác nx, bổ sung. -HS nối tiếp trả lời -HS lắng nghe |
| 4. Vận dụng trải nghiệm. |
| - GV mời HS chia sẻ nội dung cơ bản sau bài học -Trong tiết học hôm nay em biết thêm những điều gì? * Nhân vật AI xuất hiện: Nếu tớ cho các bạn mượn cỗ máy thời gian quay về quá khứ để gặp lại những nhân vật dưới triều Nguyễn bạn sẽ nói gì với họ? -GV nhận xét, tuyên dương, giáo dục HS lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm trong việc giữ gìn và phát huy truyền thống, biết lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc tới cộng đồng. *GV cho HS du lịch qua màn ảnh nhỏ về thăm kinh đô xưa của Triều Nguyễn. -Nhận xét, đánh giá tiết học.( đánh giá sự chuẩn bị của học sinh các tư liệu liên quan đến bài học) - Về sưu tầm tư liệu lịch sử câu chuyện, văn bản, tranh ảnh ....) về về Triều Nguyễn. | - Học sinh tham gia chia sẻ. -2-3 HS chia sẻ - HS lắng nghe, rút kinh nghiệm. -HS xem video -HS nghe và thực hiện |
| | |
IV. Điều chỉnh sau tiết dạy.
Sau khi dạy, các đồng nghiệp của tôi đã nhận xét bổ sung điều chỉnh thêm: GV cần sưu tầm bộ “Hoàng Việt luật lệ” để giới thiệu cho các con có thêm hiểu biết về luật thời phong kiến và so sánh với luật pháp thời nay.
Với cách tổ chức dạy học như trên tôi đã thu được những kết quả đáng phấn khởi: Đa số các em đều hào hứng, phấn khởi học tập. Những HS trước đây không thích hoặc sợ học Lịch sử-Địa lí thì nay đã yêu thích môn học. HS sôi nổi thảo luận trong nhóm, mạnh dạn đưa ra ý kiến cá nhân cũng như biết nêu câu hỏi cho bạn xoay quanh nội dung bài. Điều mà tôi tâm đắc nhất là HS của tôi có khả năng về công nghệ số rất tốt. Các em thích thú với việc sưu tầm những tư liệu lịch sử, tìm hiểu thông tin về những nhân vật lịch sử để bổ sung và mở rộng kiến thức cho bản thân. Không chỉ có vậy các em còn biết chia sẻ thông tin, những video mà mình tìm kiếm được cho các bạn biết.
Tóm lại, dạy học môn Lịch sử – Địa lí lớp 5 theo hướng phát triển năng lực, phẩm chất không chỉ giúp các em học tốt môn học mà còn hình thành những công dân nhỏ tuổi biết yêu nước, có hiểu biết, trách nhiệm và sẵn sàng vận dụng kiến thức vào cuộc sống.
Người viết bài
Nguyễn Thị Lan Phương