MỘT SỐ CÁCH CHỮA LÔI VIẾT CÂU
TRONG MÔN TIẾNG VIỆT LỚP 5
Qua thực tế giảng dạy môn Tiếng Việt lớp 5, tôi thấy khả năng sử dụng từ ngữ để viết văn của học sinh còn rất hạn chế. Mỗi khi chấm bài, tôi phát hiện ra rất nhiều những lỗi cơ bản của các em. Đó là việc sử dụng từ không đúng nghĩa, không phù hợp với văn cảnh, dùng từ không có giá trị gợi cảm. Vậy phải làm thế nào để giúp các em biết cách sử dụng từ ngữ đúng, sử dụng từ ngữ giàu hình ảnh.... trong khi viết văn nói chung và viết văn tả cảnh nói riêng? Đó là điều băn khoăn, trăn trở trong tôi và có lẽ cũng là của chung các thầy- cô giáo đã và đang giảng dạy lớp 5. Sau đây là một vài cách giúp HS khắc phục lôi viết câu trong môn Tiếng Việt.
* Hướng dẫn học sinh sửa lỗi câu qua bài cụ thể :
Tiết Tập làm văn Luyện tập tả cảnh
* Lỗi mắc phải :
- Câu thiếu bộ phận chủ ngữ.
+ VD : Buổi sáng, dòng sông như một dải lụa đào thướt tha. Trưa về, làm lấp loáng một màu nắng chói chang.
- Câu thiếu bộ phận vị ngữ.
+ VD : Dòng sông quê em.
- Câu văn lủng củng, diễn đạt không rõ ý.
+ VD : Trên mặt sông có một gã bói cá lông xanh biếc, một chú cò lông trắng đang ngắm mình.
* Hướng dẫn chữa lỗi:
- Giáo viên phân tích các câu văn cụ thể của học sinh trong bài viết. Cho học sinh đọc và nêu cách sửa lỗi cho bạn. Giáo viên công nhận hoặc bổ sung thêm cho câu văn hoàn chỉnh. Yêu cầu học sinh có câu sai viết lại câu đúng vào vở
+ VD : Buổi sáng dòng sông như một dải lụa đào thướt tha. Trưa về, nắng đổ xuống làm mặt sông lấp loáng một màu nắng chói chang.
Dòng sông quê em trầm ngâm phản chiếu những hàng tre đỏ bóng mát rượi xuống đôi bờ.
Trên những cành tre bên bờ, một gã bói cá lông xanh biếc hay một một chú cò lông trắng như vôi đang lim dim ngắm bóng mình dưới nước.
- Giáo viên đọc mẫu một đoạn văn hay, một bài văn tốt về nội dung và bố cục, có sự sáng tạo; dùng từ và sắp xếp ý có sự liên kết. Giáo viên hỏi để tìm cách dùng từ, diễn đạt ý hay để học sinh học tập.
- Hướng dẫn viết lại văn : Yêu cầu học sinh tự chọn lại một đoạn văn chưa đạt trong bài làm của mình để viết lại cho hay. Lưu ý câu trong đoạn văn phải diễn đạt một ý trọn vẹn, dùng từ phải phù hợp chính xác, hay và nên chọn một đoạn văn trong phần thân bài. Gọi học sinh đọc lại đoạn văn vừa viết lại và sửa (nếu cần).
* Chữa lỗi về câu, về đoạn văn, về diễn đạt
- Các lỗi về câu thường gặp ở tiểu học là câu thiếu chủ ngữ hoặc vị ngữ, câu què, câu chỉ có thành phần phụ chỉ địa điểm hoặc thời gian, nguyên nhân, kết quả... Thiếu thành phần chính (tức là cả cụm chủ vị), nêu ý chưa chọn vẹn (câu cụt), câu có nhiều từ ngữ thừa, rườm rà, lủng củng. Cách chữa : giáo viên kẻ bảng thành ba cột.
| Câu sai | Lỗi ngữ pháp | Câu đã sửa lại thành câu đúng |
Ví dụ 1: Học sinh đọc câu lủng củng của mình lên : Trong nhà em có rất nhiều người em rất yêu mến, đó là mẹ của em – người mà em rất yêu quý.
Em có nhận xét gì về cách diễn đạt nội dung ? (diễn đạt nội dung rườm rà).
Em có thể sửa như thế nào ? (Trong nhà em có rất nhiều người nhưng người mà em yêu quý nhất chính là mẹ của em.)
Ví dụ 2 : Em sẽ cố gắng học thật tốt để mẹ vui lòng, để mẹ không phải phiền lòng.
- Câu văn của em đã được chưa ? (diễn đạt lủng củng).
- Còn sai ở đâu nữa ? (dùng từ có nghĩa gần giống nhau)
- Em có thể sửa như thế nào ? (Em sẽ cố gắng học tập thật tốt để không làm mẹ phiền lòng.)
* Chữa lỗi câu thông qua thảo luận trong nhóm.
- Với cách làm này tôi thường chia nhóm theo năng lực, sở trường của học sinh rồi giao việc :
+ Nhóm học sinh có nhận thức còn hạn chế : Tìm lỗi chính tả của các bạn trong nhóm rồi thảo luận, tìm cách sửa.
+ Nhóm học sinh có nhận thức khá hơn : Tìm từ dùng sai, câu lủng củng...rồi tìm cách sửa.
+ Nhóm học sinh có nhận thức tốt với yêu cầu cao hơn : Tìm câu hay trong bài của bạn, thêm hình ảnh so sánh hoặc nhân hóa để câu văn được sinh động hơn, hoặc chuyển mở bài trực tiếp thành gián tiếp, kết bài không mở rộng thành kết bài
mở rộng... Sau đó đọc lại bài đã sửa và đọc mẫu cho cả lớp tham khảo.
* Chữa lỗi về cách dùng từ
Ví dụ : Trời bây giờ trong vắt, thăm thẳm thì cao.
- Giáo viên ghi lên bảng và hỏi?
+ Em đọc thấy chỗ nào chưa đúng ? (Từ “thì ” sử dụng chưa chính xác)
Yêu cầu học sinh sửa lại câu cho đúng : Trời bây giờ trong vắt, thăm thẳm trên cao.
- Tóm lại việc sửa lỗi câu không phải là một sớm một chiều có thể thực hiện được ngay, mà việc sửa chữa này là cả một quãng thời gian dài với một quá trình rèn luyện công phu. Do vậy, chỉ có sự rèn luyện liên tục trong mọi hoạt động hàng ngày của học sinh mới rút ngắn và đạt kết quả cao trong công việc sửa chữa lỗi về câu. Đối với bất kỳ vấn đề gì, học sinh cần có sự tư duy lôgic và sắp xếp ý nhằm toát lên chủ đề được nêu.
- Người giáo viên cần giúp học sinh hình thành nên cách suy nghĩ theo trình tự phù hợp để viết được những câu văn hay, hợp lý.
GV thực hiện
Nguyễn Lan Phương